Tại sao không nên quét mã QR thanh toán từ nguồn lạ trên mạng
Mã QR chỉ là một cách mã hóa thông tin, thường là một đường link hoặc thông tin tài khoản nhận tiền. Bạn không đọc được nó bằng mắt, nên khi quét mã từ nguồn lạ trên mạng, bạn đang tin tưởng mù quáng vào nơi nó dẫn tới. Mã QR lừa đảo có thể mở trang đăng nhập ngân hàng giả, chuyển tiền vào tài khoản của kẻ gian, hoặc dẫn tải ứng dụng độc hại. Nguyên tắc an toàn: chỉ quét mã từ nguồn bạn kiểm soát được, luôn xem kỹ tên người nhận và số tiền hiển thị trong ứng dụng ngân hàng trước khi xác nhận.
Mã QR thanh toán hoạt động thế nào
Tại Việt Nam, mã QR thanh toán phổ biến theo chuẩn VietQR do NAPAS triển khai, cho phép ứng dụng ngân hàng đọc số tài khoản, ngân hàng nhận, đôi khi kèm số tiền và nội dung chuyển khoản. Khi quét, ứng dụng điền sẵn các thông tin này, bạn chỉ cần xác nhận. Đây là tiện ích lớn, giảm sai sót khi nhập tay. Nhưng tiện ích đó cũng có nghĩa là nếu mã bị thay, mọi thứ được điền sẵn đều là của kẻ gian.
Ngoài mã thanh toán, nhiều mã QR khác chứa đường link website. Camera điện thoại đọc mã và đề nghị mở link trong trình duyệt. Mã QR loại này là kênh phát tán trang lừa đảo ngày càng phổ biến, thường được gọi là "quishing" (QR phishing).
Các kịch bản lừa đảo bằng mã QR
| Kịch bản | Diễn biến |
|---|---|
| Mã QR "nhận tiền" | Kẻ gian giả làm người mua hàng, gửi mã QR bảo bạn quét để "nhận tiền". Thực chất mã là lệnh chuyển tiền từ bạn sang họ hoặc dẫn tới trang lấy thông tin |
| Mã QR dán đè ở cửa hàng | Mã thanh toán của quán bị dán đè bằng mã của kẻ gian; khách chuyển tiền nhầm người nhận |
| Mã QR trong email, tin nhắn | "Quét mã để xác thực tài khoản ngân hàng", "nhận hoàn thuế", "cập nhật thông tin" dẫn tới trang giả |
| Mã QR trên tờ rơi, bãi xe | Mã thanh toán phí gửi xe, phạt nguội giả |
| Mã QR tải ứng dụng | Dẫn tải tệp APK giả danh ứng dụng dịch vụ công, ngân hàng |
| Mã QR quà tặng, khảo sát | Yêu cầu đăng nhập mạng xã hội hoặc nhập số thẻ để nhận quà |
Kịch bản đầu tiên rất phổ biến với người bán hàng online. Hãy nhớ: để nhận tiền, bạn chỉ cần cung cấp số tài khoản hoặc mã QR của chính bạn. Bạn không bao giờ cần quét mã của người khác để nhận tiền.
Vì sao mã QR qua mặt được sự cảnh giác
- Không đọc được bằng mắt: bạn không thấy đường link cho tới khi đã quét.
- Bỏ qua bộ lọc email: mã QR là hình ảnh, nhiều hệ thống lọc thư không phân tích nội dung bên trong.
- Chuyển sang điện thoại: email đến trên máy tính có bảo vệ tốt, nhưng mã QR khiến bạn mở link trên điện thoại, nơi khó xem đầy đủ địa chỉ trang.
- Cảm giác quen thuộc: mã QR xuất hiện khắp nơi nên người dùng ít nghi ngờ.
Quét mã QR an toàn: quy trình năm bước
- Xác định nguồn mã: mã do bạn tự yêu cầu từ người bán quen, in trên hóa đơn chính thức, hay xuất hiện bất ngờ trong tin nhắn? Mã bất ngờ cần nghi ngờ mặc định.
- Kiểm tra mã vật lý: ở cửa hàng, xem mã có bị dán đè lên mã khác không, hỏi nhân viên tên chủ tài khoản nhận tiền.
- Xem đường link trước khi mở: camera điện thoại thường hiển thị tên miền trước khi mở. Đọc kỹ, so với tên miền chính thức. Kỹ năng đọc tên miền có trong bài kiểm tra đường link thanh toán.
- Đối chiếu trong ứng dụng ngân hàng: sau khi quét mã thanh toán, xem tên người nhận, ngân hàng, số tiền, nội dung. Tên người nhận không đúng thì hủy.
- Không nhập mật khẩu, OTP vào trang mở từ mã QR trừ khi bạn chắc chắn đó là trang chính thức và chính bạn chủ động đăng nhập.
Lưu ý cho người bán hàng, chủ quán
- Kiểm tra mã QR dán tại quầy mỗi ngày, ưu tiên mã in trên bảng cố định, có khung bảo vệ.
- Dùng loa thông báo biến động số dư hoặc ứng dụng thông báo để xác nhận tiền vào đúng tài khoản trước khi giao hàng.
- Không quét mã QR do khách gửi để "nhận tiền" hay "xác nhận đơn".
- Không gửi ảnh chụp màn hình ứng dụng ngân hàng có số dư, thông tin cá nhân cho khách.
Thiết lập trên điện thoại giúp giảm rủi ro
Dùng chức năng quét QR tích hợp trong ứng dụng ngân hàng cho mã thanh toán, thay vì ứng dụng quét QR bên thứ ba ít tên tuổi, vì một số ứng dụng quét QR miễn phí chứa quảng cáo độc hại. Giữ tắt tùy chọn cài ứng dụng từ nguồn không xác định. Bật thông báo giao dịch và đặt hạn mức chuyển khoản hợp lý để giới hạn thiệt hại. Với mã QR dẫn tải ứng dụng, chỉ tải từ CH Play hoặc App Store, và tìm ứng dụng bằng tên thay vì qua link.
Đã lỡ quét và chuyển tiền hoặc nhập thông tin
Nếu đã chuyển tiền sai người: gọi ngay tổng đài ngân hàng, cung cấp thông tin giao dịch, trình báo công an. Nếu đã nhập mật khẩu ngân hàng hoặc OTP vào trang lạ: đổi mật khẩu ngay từ ứng dụng chính thức, khóa dịch vụ ngân hàng điện tử tạm thời qua tổng đài, kiểm tra giao dịch. Nếu đã cài ứng dụng từ mã QR: gỡ ngay, tắt mạng, liên hệ ngân hàng; nhiều ứng dụng loại này đọc tin nhắn OTP.
Câu hỏi thường gặp
Quét mã QR có thể làm điện thoại nhiễm virus ngay không?
Việc quét mã chỉ đọc nội dung. Rủi ro đến khi bạn mở link độc hại, tải và cài ứng dụng, hoặc nhập thông tin. Điện thoại được cập nhật đầy đủ giảm đáng kể nguy cơ bị khai thác chỉ bằng việc mở trang.
Làm sao biết mã QR ở quán đã bị dán đè?
Quan sát mép giấy có lớp dán chồng không, mã có bị lệch khỏi khung in sẵn không. Khi quét, đối chiếu tên chủ tài khoản với tên quán hoặc hỏi nhân viên trước khi xác nhận.
Người mua gửi mã QR bảo tôi quét để nhận tiền có phải lừa đảo không?
Gần như chắc chắn là lừa đảo. Để nhận tiền, bạn chỉ cần cung cấp số tài khoản hoặc mã QR của mình, không cần quét mã của người khác.
Mã QR trên hóa đơn điện, nước có an toàn không?
Mã in trên hóa đơn chính thức gửi tận nhà thường an toàn. Vẫn nên kiểm tra tên đơn vị nhận tiền trong ứng dụng ngân hàng trước khi thanh toán, và cảnh giác với hóa đơn nhận qua tin nhắn lạ.
Bài liên quan

Đổi tiền mới lì xì Tết trên mạng: bẫy cọc tiền và cách tránh
Mỗi mùa Tết, bài đăng đổi tiền mới, tiền lẻ phí rẻ trên mạng lại nở rộ, kèm chiêu nhận cọc rồi biến mất hoặc tráo tiền giả. Dấu hiệu nhận biết, rủi ro pháp lý.

Tin nhắn phạt nguội giả: cách nhận biết và tra cứu đúng kênh
Tin nhắn báo phạt nguội kèm đường link, dọa tăng 50% sau 48 giờ là giả. Cách nhận biết, tra cứu vi phạm qua VNeTraffic, VNeID và xử lý khi lỡ nhập thẻ

Lừa đảo qua loa thanh toán: hộ kinh doanh cần cảnh giác điều gì
Kẻ gian giả kỹ thuật viên loa thanh toán để chiếm điện thoại, hoặc phát âm thanh báo tiền giả. Dấu hiệu nhận biết và quy trình xác nhận tiền cho tiểu thương.

Lừa hỗ trợ vay tín chấp cuối năm: chiêu chiếm tiền giải ngân
Nhu cầu vay tiêu dùng tăng dịp cuối năm, kẻ gian giả môi giới vay tín chấp để mở tài khoản đứng tên bạn và lấy tiền giải ngân. Cách nhận biết, vay an toàn.